INFORMACJE OGÓLNE:
Współwłasność stanowi odmianę własności i wyraża sięa
Podział majątku wspólnego (po ustaniu wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej).
Ustanie wspólności ustawowej niezależnie od przyczyn aktualizuje potrzebę podziału majątku wspólnego, którego celem jest zakończenie więzi majątkowych łączących małżonków. Podział majątku wspólnego może być przeprowadzony na podstawie umowy pomiędzy małżonkami, na mocy postanowienia sądu, w postępowaniu o rozwód, separację oraz o unieważnienie małżeństwa jak też w postepowaniu o dział spadku.
Dokonany przez małżonków wybór formy podziału majątku ma wpływ na jego zakres.
–umowny podział majątku wspólnego zawarty w np. w formie aktu notarialnego może ograniczyć się do części majątku – bez utraty możliwości zawarcia w późniejszym czasie umowy uzupełniającej co do pozostałych składników majątku wspólnego.
Sądowy podział majątku wspólnego zmierza do definitywnego zniesienia wspólności majątkowej i tylko wyjątkowo może ograniczyć się do jego części.
Przedmiotem podziału są jedynie aktywa czyli tzw. czysta masa majątkowa. Nie są nim zaś objęte długi za wyjątkiem sytuacji gdy dług zaciągnięty przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności ustawowej został zużyty na majątek wspólny i spłacony w okresie pomiędzy ustanie wspólności majątkowej a podziałem majątku wspólnego. Tak spłacona wierzytelność przestaje być długiem i przekształca się w roszczenie o zwrot nakładów na rzecz tego małżonka , który dokonał zapłaty.
Nie ma przeszkód zatem aby małżonkowie dokonując umownego podziału majątku, określili w umowie, kto za jaki dług odpowiada. Porozumienie takie nie wpływa na ich zakres odpowiedzialności wobec wierzycieli. Są one skuteczne jedynie w stosunkach wewnętrznych pomiędzy małżonkami. Zgodnie z art. 45§1 KRO małżonkowie dokonują przy podziale rozliczeń wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek odrębny i odwrotnie.
Sposoby podziału: Według przepisów o zniesieniu współwłasności (art. 210 i następne KC) które mają zastosowanie przy podziale majątku wspólnego może on nastąpić przez:
Umowa o podział majątku wspólnego może być zawarta w dowolnej formie, zaś konieczność zachowania formy szczególnej może być wymagana z uwagi na przedmiot podziału np. w przypadku nieruchomości, gdzie wymagana jest forma aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Małżonkowie nie mogą określić w umowie wielkości przysługujących im udziałów w sposób inny niż wynika to z ustawy lub umowy majątkowej, albowiem byłoby to sprzeczne z obowiązującym prawem i obarczone sankcją nieważności umowy. Jeden z małżonków może natomiast darować drugiemu swoje udziały w określonych przedmiotach majątkowych.
Nie jest wykluczone przyznane przedmiotu na współwłasność małżonkom (byłym małżonkom) w określonych (nierównych) częściach ułamkowych – art. 1044 KC albo nieobjęcie konkretnego przedmiotu podziałem (art. 1038 § 1 KC) i pozostawienie go we współwłasności.
Podział majątku wspólnego może nastąpić dopiero po ustaniu wspólności majątkowej. Oznacza to, że jednym aktem notarialnym można objąć najpierw umowę wyłączającą wspólność majątkową małżeńską a następnie umowę o podział majątku wspólnego.
Do podziału majątku wspólnego można przystąpić w każdym czasie bez ograniczeń czasowych.
w tym, że własność tej samej rzeczy przysługuje co najmniej dwóm osobom ( art. 195 k.c.). Źródłem współwłasności mogą być: 1) przepis prawa np. wspólność ustawowa małżeńska, zasiedzenie, dziedziczenie 2) czynność prawna, 3 ) orzeczenie sądu.
W Polskim systemie prawnym obecne występują dwie formy współwłasności:
– współwłasność przymusowa występuje w ustawie o własności lokali co do części nieruchomości wspólnych jak klatki, ciągi komunikacyjne, korytarze. Nie można żądać zniesienia takiej współwłasności dopóki trwa odrębna własność lokali, chyba że możliwy jest fizyczny podział budynku, w którym ustanowiono odrębną własność lokali.
– w ramach współwłasności spadkowej występuje wspólność całej masy spadkowej oraz współwłasność poszczególnych rzeczy wchodzących w skład spadku.
Zgodnie z art. 197 k.c domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe. Jest to jednak domniemanie wzruszalne, którego obalenie może nastąpić w drodze ustalenia wielkości udziałów (art.189 k.p.c.),uzgodnienie stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym wynikającego z księgi wieczystej, zniesienia współwłasności (podział majątku wspólnego).
Współwłaściciel może bez zgody pozostałych współwłaścicieli zbyć swój udział, obciążyć, zrzec się go oraz rozrządzić nim na wypadek śmierci ( art. 198 k.c.) Rozporządzenie dotyczy jednak tylko udziału a nie fizycznie określonej rzeczy, albowiem żaden ze współwłaścicieli do czasu zniesienia współwłasności nie ma wyłącznego prawa do takiej części rzeczy wspólnej.
Osoba będąca współwłaścicielem jednego ze składników majątku spadkowego może zbyć przypadający jej udział w tej rzeczy tylko za zgodą pozostałych współspadkobierców.
Współwłasność jest więc traktowana jako stan przejściowy, natomiast do wywołania skutku w postaci ustania współwłasności zmierza czynność prawna zniesienia współwłasności, której celem jest zmiana istniejącego stanu prawnego w zakresie współwłasności w częściach ułamkowych.
Zniesienie współwłasności może nastąpić przez:
1) fizyczny podział rzeczy
2) przyznanie tej rzeczy na własność jednemu lub niektórym współwłaścicielom z obowiązkiem spłaty pozostałych
3) ustanowienie odrębnej własności lokali
4) sprzedaż rzeczy wspólnej
Sposób zniesienia współwłasności zależy przede wszystkim od zgodnej woli wszystkich współwłaścicieli. Tylko w takim przypadku możliwe jest zniesienie współwłasności w Kancelarii Notarialnej przed notariuszem.